Vranac je najznačajnija autohtona sorta vinove loze kako u našoj kompaniji tako i u Crnoj Gori i jedno od najprepoznatljivijih obilježja našeg vinskog identiteta. Sorta poznata i pod sinonimima Vranac Crnogorski, Vranac Krstač, Vranac Prhljivac, Kratošija i sl. Pootiče iz Crmnice – vinorodnog područja oko Skadarskog jezera, gdje se vijekovima gaji i koristi za proizvodnju crvenih vina izuzetne snage, karaktera i kvaliteta.
Genetske analize su potvrdile da je Vranac nastao prirodnim ukrštanjem sorte Kratošija (poznate i kao Zinfandel/Primitivo) i sorte Duljenga, čime je dodatno potvrđena njegova autentičnost i porijeklo.
Vranac je sorta sa dubokim korijenima i bogatom istorijom. Još u 19. vijeku, prema zapisima akademika M. Ulićevića, zajedno sa Kratošijom bio je osnova čuvenog crmničkog vina. Njegovo gajenje tada je bilo ograničeno na uzak pojas od svega tridesetak kilometara – čuvana kao porodična vrijednost, generacijama prenošena s koljena na koljeno.
Prava ekspanzija Vranca desila se tek u 20. vijeku, a prelomni trenutak bio je ambiciozni projekat Ćemovsko polje (1977–1982). Tada je kompanija 13. Jul Plantaže zasadila preko 1.500 hektara vinove loze, od čega čak 70% pod sortom Vranac, čime je ova sorta postavljena u srce naše proizvodnje i budućnosti.
Danas Vranac čini više od 82% svih crnih vinskih sorti u Crnoj Gori, a vinogradi Plantaža predstavljaju najveći jedinstveni zasad ove sorte u Evropi. Naša vina od Vranca prisutna su u 43 zemlje svjetskog tržišta, a ova moćna, autohtona sorta postala je prepoznatljiv vinski simbol Crne Gore.
Zahvaljujući svom karakteru, snazi i enološkom potencijalu, Vranac je ubrzo izašao van granica Crne Gore. Prema zapisima profesora Dragana Nasteva, sorta je 1950. godine prenesena u Makedoniju, gdje je prvo posađena na eksperimentalnom polju Butel, a potom se širila u druge zemlje Balkana.
Danas se Vranac uspješno gaji u Sjevernoj Makedoniji, Dalmaciji, Hercegovini, Kosovu i južnim dijelovima Srbije, ali Crna Gora ostaje njegova kolijevka i izvor najdubljeg kvaliteta. Samo ovdje, na autentičnom terroiru Crmnice i Ćemovskog polja, Vranac dostiže svoj puni potencijal – bogatstvo arome, strukture i izraza koje ga izdvaja u svijetu crvenih vina.
Sa korijenima duboko ukopanim u crmničku zemlju više od jednog vijeka, Vranac je prešao put od lokalnog blaga do strateške vinske sorte sa međunarodnim ugledom. Zahvaljujući viziji kompanije “13. jul Plantaže” i posvećenosti koju njegujemo kroz generacije, Vranac nije samo sorta koju gajimo – to je sorta koja nas predstavlja, obavezuje i inspiriše.
U cilju daljeg unapređenja kvaliteta, autentičnosti i stabilnosti proizvodnje, kompanija „13. jul Plantaže” sprovela je detaljnu individualnu klonsku selekciju sorte Vranac. Ovaj strateški pristup omogućio je identifikaciju i selekciju najboljih biotipova unutar populacije, koji su dali superiorne rezultate u vinogradu i podrumu.
Kao rezultat višegodišnjeg naučnog i terenskog rada, 2014. godine zvanično je priznato sedam klonova sorte Vranac (klonovi 1–7), koji su u pojedinim osobinama nadmašili sortnu populaciju – posebno u pogledu kvaliteta grožđa, otpornosti i enološkog potencijala.
Godine 2017. klonovi su upisani u zvanični Registar sorti i podloga, a zaštićeni su kao nacionalni patenti. Autori i selekcioneri ovog značajnog doprinosa crnogorskom vinarstvu su naše bivše kolege prof. dr Vesna Maraš i mr Đorđije – Đoko Rajković.
Značaj sorte Vranac prepoznat je i na međunarodnom nivou. Prva međunarodna konferencija o Vrancu i crnogorskim autohtonim sortama, održana u Podgorici 2017. godine, i okupila je vodeće svjetske naučnike, vinare i stručnjake. Konferenciju je organizovala kompanija „Plantaže“ uz podršku Crnogorske akademije nauka i umjetnosti (CANU), Ministarstva nauke i Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja Crne Gore.
Ova faza u razvoju Vranca potvrđuje posvećenost kompanije Plantaže da autohtonu sortu ne samo njeguje, već i naučno valorizuje, standardizuje i pozicionira kao premium sortu na međunarodnom nivou.
Vranac je snažna i bujna sorta, savršeno prilagođena toplim mediteransko-kontinentalnim uslovima crnogorskog podneblja. Njegov morfološki i funkcionalno dvopolan cvijet obezbjeđuje stabilnu oplodnju i pouzdane prinose, što ga čini izuzetno cijenjenim u vinogradarskoj praksi.
List Vranca je okruglast, srednje velik do velik, najčešće petodjelan do sedmodjelan, s lisnom površinom na naličju bez vidljivih malja. Grozd je srednje velik do velik, konusnog oblika, srednje zbijen, rijetko rehuljav, mase oko 250 grama. Bobica je srednje velika, izduženo okrugla ili ovalna, plavocrne do tamnocrne boje, sa tanjom pokožicom bogatom antocijanima, što daje vinu duboku, tamnu boju – osobinu po kojoj je sorta i dobila ime („vrana“ – crna).
U agroekološkim uslovima Crne Gore, Vranac sazrijeva u trećoj epohi (početak septembra). Upravo ovdje dostiže vrhunac kvaliteta – balans između bogatstva šećera, očuvanih kiselina, strukturne snage i izražene aromatike. Nigdje drugo Vranac ne pruža takav intenzitet, kompleksnost i autentičnost kao u svojoj domovini.
Sorta je visokoprinosna, ali traži pažljivo i stručno vođenje – naročito u pogledu rezidbe. Vranac najbolje uspijeva na dobro osunčanim, toplim, rastresitim i šljunkovitim zemljištima, umjereno plodnim i propusnim, gdje ima dovoljno prostora da izrazi svoj puni potencijal.
Grožđe od sorte Vranac je mnogo više od sirovine – ono je temelj vrhunskih crvenih vina, prepoznatljivih po intenzivnoj tamnoljubičastoj boji, punom tijelu i bogatim taninima. Njegova aroma je kompleksna, sa izraženim voćnim notama šljive, višnje i borovnice, dok odležavanjem razvija začinske, zemljane i čokoladne tonove koji mu daju dodatnu dubinu, finesu i harmoničnost.
Zahvaljujući visokom sadržaju šećera i ukupnih kiselina, šira od grožđa sorte Vranac pruža odličnu osnovu za proizvodnju vina snažnog karaktera i punog izraza. Vina sorte Vranac sadrže 12–14% alkohola, izražene su rubin-crvene do tamnoljubičaste boje, bogatog voćnog bukea, često praćenog diskretnim notama suvih začina. Upravo ta enološka širina omogućava kreiranje više stilova vina, od svježih i mladih do kompleksnih vina sa dugim potencijalom odležavanja. Zbog svoje strukture, Vranac je i idealna sorta za kupažu sa drugim crvenim vinima.
Još od 1960-ih, vina od grožđa sorte Vranac osvajala su najveća priznanja na međunarodnim sajmovima i ocjenjivanjima. Već na Međunarodnom sajmu vina u Ljubljani, Vranac je 1961. osvojio srebrnu medalju, a do 1987. čak pet Velikih zlatnih medalja i titulu šampiona (1982).
Na Novosadskom sajmu, vino sorte Vranac osvajalo je zlatne medalje u nizu godina (1961–1975), a 1998. proglašeno je za apsolutnog šampiona kvaliteta, dok je 2000. dobilo titulu šampiona novosadskog sajma za cijeli XX vijek.
Na sajmu “Svet vina” u Beogradu proglašeno je šampionom kvaliteta (1993, 1994, 1998, 2000), dok je u Sarajevu (2002) ponijelo titulu šampiona sajma vina BiH.
Posebnu pažnju zaslužuje i priznanje iz Italije: renomirani časopis Il Mondo je 1981. godine svrstao crnogorski Vranac među 100 najboljih vina Evrope.
Na prestižnom takmičenju Monde Selection u Briselu, Vranac je u periodu od 1982. do 1986. godine pet puta zaredom osvojio Veliku zlatnu medalju, čime je potvrdio svoj status u svjetskom vinskom vrhu.
Od 2022. godine, vina od Vranca i dalje nižu nagrade i priznanja na međunarodnim takmičenjima, čime potvrđuju kontinuitet kvaliteta, karaktera i prepoznatljivosti koji traju više od pola vijeka.
Engleska verzija našeg novog sajta je trenutno u izradi.
Dok radovi ne budu završeni, staru verziju sajta na engleskom jeziku možete posjetiti putem linka:
The English version of our new website is currently under development.
In the meantime, you can visit the previous English version of the website using this link:
